Referat naukowy · 20.11.2025 · onlineDialektyka relacji człowieka z narzędziem i maszyną w dobie rewolucji AI

Konferencja trwała trzy dni i zgromadziła badaczy z Polski i z zagranicy, między innymi z University of Rhode Island, University of Gothenburg oraz uniwersytetów w Kantabrii i Kordobie. Rozmawiano o edukacji medialnej, dezinformacji, algorytmach i o tym, jak technologie cyfrowe zmieniają sposób zdobywania i weryfikowania wiedzy. Obrady toczyły się po polsku i po angielsku.

Nasz referat znalazł się w panelu IV, moderowanym przez prof. dr hab. Agnieszkę Ogonowską, obok wystąpień między innymi o reprezentacji wiedzy w dużych modelach językowych i o sztucznej inteligencji jako narzędziu wojny informacyjnej.

Pełny tytuł referatu brzmiał: „Dialektyka relacji człowieka z narzędziem i maszyną w dobie rewolucji AI. Czy w filozofii Karola Marksa znaleźć można nieoczywiste inspiracje dla nowego spojrzenia na pracę z AI?”. Zestawiliśmy dwie rewolucje: przemysłową z XIX wieku i cyfrową, którą przeżywamy teraz.

Punktem wyjścia były teksty Marksa: rozdział o maszynach z pierwszego tomu „Kapitału” i „Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne” z 1844 roku. Marks opisał w nich różnicę między rzemieślnikiem, który posługuje się narzędziem, a robotnikiem w fabryce, którego pracę podporządkowuje sobie maszyna.

To samo pytanie postawiliśmy wobec AI: czy jest narzędziem, które wzmacnia umiejętności człowieka, czy maszyną, do której człowiek zaczyna się dopasowywać. Ostatnią część poświęciliśmy zależności od AI, czyli temu, co dzieje się z umiejętnościami człowieka, gdy coraz więcej pracy oddaje modelowi. Ten wątek wraca na moich szkoleniach, gdy uczę sprawdzania odpowiedzi AI zamiast przyjmowania ich na wiarę.

Dziękuję dr. Jakubowi Koskowi za koordynację konferencji, a Komitetowi Organizacyjnemu za zaproszenie i możliwość wysłuchania wystąpień pozostałych prelegentów. Dante Fajferowi dziękuję za wspólną pracę nad referatem.